Menu
Wstąp do związku Kim jesteśmy? Wspieraj związek Napisz do nas

Konferencja "PrywARTyzacja – outsourcing i walki pracownicze w sektorze kultury"

W dniach 7-8 października w Instytucie Teatralnym w Warszawie (Jazdów 1, 00-467 Warszawa) odbędzie się międzynarodowa związkowa konferencja branży kultury organizowana przez Czerwono-Czarną Koordynację (międzynarodową sieć związków zawodowych do której należy OZZ Inicjatywa Pracownicza). Poniżej przedstawiamy wstępny opis problemów, jakie mają być przedyskutowane podczas spotkania.

Branża kultury, podobnie jak wszystkie usługi publiczne, przechodzi na całym świecie proces restrukturyzacji oraz głębokich zmian w sferze stosunków pracy: coraz powszechniejsze staje się outsourcowanie części lub całości stanowisk pracy, instytucje publiczne są prywatyzowane (także w formie oddawania ich w zarząd organizacjom pozarządowym), zwiększa się presję na komercjalizację, ogranicza finansowanie ze środków publicznych oraz zmienia model działania w kierunku projektowym. Instytucje kultury – tak pozarządowe, jak publiczne – zmuszane są do obniżania kosztów pracy, stałego poszerzania sfery pracy nieopłaconej, komercjalizacji działalności i uzależnienia od prywatnych środków finansowych. Idee “New Public Management” i “partnerstwa publiczno-prywatnego”, w połączeniu z wizją “nowoczesnej” (“dynamicznej”, “elastycznej”, “korzystającej z nowych technologii”) instytucji kultury przeformułowują stosunki pracy, destabilizują je i uelastyczniają, utrzymując jednocześnie autorytarny model zarządzania oddającego całą władzę w ręce “profesjonalnych menagerów-dyrektorów” zarządzających instytucjami tak, jakby były to podmioty komercyjne.

W Polsce dodatkowym problemem jest próba podporządkowania sfery kultury interesom i wizji obozu rządzącego: uczynienia z niej narzędzia nacjonalistycznej i konserwatywnej propagandy.

W tym kontekście kluczowe jest budowanie związkowej odpowiedzi na te procesy - zarówno na poziomie lokalnym, krajowym, jak i międzynarodowym. Konferencja „PrywARTyzacja – outsourcing i opór w kulturze” ma posłużyć za narzędzie do budowy tej związkowej odpowiedzi. Inicjatorem konferencji jest Ogólnopolski Związek Zawodowy Inicjatywa Pracownicza oraz europejskie związki zawodowe wchodzące w skład Czerwono-Czarnej Koordynacji. Chcemy, aby posłużyła ona następującym celom:

wymianie praktycznych doświadczeń pomiędzy związkami zawodowymi i ruchami społecznymi działającymi w branży kultury;

analizie i krytyce sytuacji pracowniczej w branży kultury;

zainicjowaniu współpracy branżowej na poziomie międzynarodowym

Bloki tematyczne:

Wprowadzenie - sytuacja pracowników i pracownic branży kultury w wybranych krajach Europy

Konferencję otworzą prezentacje ogólnej sytuacji w branży kultury w poszczególnych krajach Europy, w których działają organizacje związkowe i społeczne zaproszone na konferencję. Każda z organizacji zostanie poproszona o przygotowanie 10-minutowego wystąpienia nt. ogólnej sytuacji pracowniczej w branży kultury, kluczowych walk pracowników i pracownic z tej branży oraz obszarów i tematów, w których możliwe jest zainicjowanie wspólnych działań na poziomie międzynarodowym.

Outsourcing

Blok poświęcony problemowi korzystania przez publiczne instytucje kultury z usług firm zewnętrznych oraz agencji pracy tymczasowej i przerzucania do nich tzw. “prac pomocniczych / technicznych” (sprzątane, ochrona, ale także inne stanowiska - informatorzy w muzeach, pracownicy obsługi widowni w teatrach). Konsekwencjami outsourcingu są m.in.: osłabienie związków zawodowych, obniżenie płac i rozwój niestabilnych form zatrudnienia, duża rotacja kadrowa, osłabianie zespołowości i solidarności wśród pracowników instytucji.

W ramach tego bloku chcemy zarówno dokonać analizy zjawiska podwykonawstwa w branży, jak i porównać doświadczenia pracowniczego oporu przeciwko outsourcingowi.

Modele zarządzania instytucjami kultury i kwestia partycypacji pracowniczej w zarządzaniu

Połączenie “folwarcznego” (autorytarnego) sposobu zarządzania instytucjami kultury z systemem pracy projektowej i presją na komercjalizację skutkuje wytworzeniem się specyficznego modelu instytucji kultury, który na wiele różnych sposobów eksploatuje i deprecjonuje pracowników i pracownice oraz wprowadza między nimi podziały (pracownicy i pracownice merytoryczni vs. pracownicy i pracownice techniczni; pracownicy etatowi vs. tymczasowi, zatrudnieni na umowy cywilno-prawne). Skutkuje to obniżeniem poczucia bezpieczeństwa i zespołowości pracy, wpływa negatywnie tak na stosunki pracy, jak i ogólną kondycję kultury.

W ramach tego bloku chcemy odpowiedzieć na pytania: Jaką alternatywę dla tego modelu możemy zaproponować? W jaki sposób partycypacja pracownicza w zarządzaniu instytucjami kultury może być realną alternatywą? Czy publiczne instytucje kultury mogą stać się instytucjami dobra wspólnego?

Walka o prawa pracownicze w projektowym modelu pracy sektora kultury 

Dominującą formą pracy w branży kultury stał się model projektowy destabilizujący warunki pracy pracowników kultury i uzależniający je od czynników, które pozostają poza kontrolą pracowników –  w tym od ideologicznych decyzji urzędników. Model projektowy, „kultura samozatrudnienia” jest nie tylko właściwa dla organizacji pozarządowych działających w sektorze kultury, ale również dla publicznych instytucji kultury, które z zakładów pracy stały się w dużej mierze operatorami projektów, ‘instytucjami projektowymi’. Coraz liczniejsze kategorie zawodowe sektora kultury zmuszone są do pracy na prekarnych warunkach, bez stałego zatrudniania, a tym samym, w warunkach polskich, bez możliwości korzystania z praw pracowniczych gwarantowanych kodeksem pracy, bez możliwości walki o swoje prawa pracownicze przy użyciu instrumentów dostępnych pracownikom etatowym reprezentowanym w tych walkach przez związki zawodowe. Podział na pracowników etatowych i pracowników zatrudnionych w ramach projektu rodzi dodatkowo rozłam między pracownikami kultury, osłabiając walki pracownicze w sektorze kultury.

Podczas tego bloku chcemy odpowiedzieć na następujące pytania: Jakie strategie walk pracowniczych powinniśmy podejmować w modelu projektowym branży kultury? Jak możemy poszerzyć front walk twórczyń i twórców poprzez włączenie kolejnych kategorii zawodowych prekariatu kultury? Jak poszerzać katalog działań zakładowych komisji związkowych sektora kultury o postulaty pracowników prekarnych, w tym twórczyń i twórców?

Praca nieopłacona i wolontariat jako warunki funkcjonowania neoliberalnego przemysłu kultury – sukcesy i porażki w walce o uzwiązkowienie nieopłacanych pracowników i pracownic

O ile uzwiązkowienie twórczyń i twórców oraz walka o ich wynagrodzenia, choć nie zakończona pełnym sukcesem, trwają w Polsce od kilku lat, o tyle ciągle stoimy przed wyzwaniem walki o prawa pracownicze tych, spośród uczestniczek/ków pola kultury, którzy i które zasilają sektor kultury pracą w formie bezpłatnych staży i wolontariatu oraz tych, które tylko w niewielkim wymiarze otrzymują wynagrodzenie za swoją pracę. Procesy te, mimo że dawno już rozpoznane i krytykowane, przyjmują cały czas patologiczny wymiar – tak co do skali zjawiska, jak i jego zasięgu. Choć powoli pojawia się świadomość wyzysku wśród najbardziej narażonych na tę jego formę – studentek i studentów – to ciągle wyzwaniem jest uzwiązkowienie tej grupy pracownic i pracowników.

Podczas tego bloku chcemy porównać różne strategie organizowania i walki o prawa pracownicze tych osób, które za swoją pracę nie otrzymują wynagrodzenia.

Solidarność i współpraca ponad podziałami zawodowymi i branżowymi

Chociaż organizacje związkowe z branży kultury najczęściej są skupione na własnych problemach (co często skutkuje “ekskluzywizmem” i separowaniem się od innych walk pracowniczych), to jednak można znaleźć przykłady wsparcia i solidarności dla walk toczonych w innych branżach: np. znane z działań Inicjatywy Pracowniczej solidarnościowe wystąpienia ws. Amazona czy w obronie sprzątaczek z uczelni, sądów oraz prokuratur, które przejawiały się także w formie i tematyce realizowanych prac i projektów artystycznych. Szukanie połączeń, wspólnoty interesów i budowanie solidarności ponad podziałami zawodowymi i branżowymi jest jednym z ważniejszych wyzwań dla bojowych związków zawodowych.

W ramach tego bloku chcemy przedyskutować możliwości budowania ponad-branżowych sojuszy w walce o prawa pracownicze.

Sytuacja pracowników i pracownic czasowych w kulturze – walka o system zabezpieczenia społecznego dla prekariatu branży kultury

Kilka lat temu, niemalże równolegle, w Polsce i we Francji prekariat sektora kultury podjął walkę o dostęp do systemu zabezpieczenia społecznego - we Francji walcząc przeciwko zaostrzaniu zasad dostępu do ubezpieczenia od bezrobocia, w Polsce domagając się stworzenia systemu emerytalnego dla twórców i twórczyń. 

Podczas tego bloku chcemy porównać te dwie mobilizacje oraz zastanowić się nad ich praktycznym wykorzystaniem w chwili obecnej.

Wspólne inicjatywy i dalsza współpraca międzynarodowa – dyskusja robocza 

Podsumowaniem konferencji będzie dyskusja na temat planów wspólnych działań w skali międzynarodowej. Podczas niej będziemy starać się odpowiedzieć na następujące pytania: W jaki sposób walki omówione podczas konferencji można wzmocnić poprzez przeniesienie ich na poziom międzynarodowy? W jakim zakresie możemy uwspólnić postulaty? Jak włączać w nasze działania inne oddolne związki zawodowe z krajów “nowej” Unii Europejskiej i spoza Unii, których zabrakło na konferencji? Jak przeciwdziałać podziałom i wzmacniać wspólne postulaty?

Powrót na górę